ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ

"Κοιτάξτε, οι άνθρωποι είναι ένας λαός και μιλούν όλοι μία γλώσσα. Και ξεκίνησαν να κάνουν αυτό, και τώρα τίποτα δε θα τους εμποδίσει να πετύχουν οτιδήποτε βάλουν με το νου τους.
Ας κατέβουμε και ας μπερδέψουμε τις γλώσσες τους, ώστε να μην καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον.
Έτσι, ο Θεός τους σκόρπισε σε όλη τη Γη. Κι εγκατέλειψαν το χτίσιμο της πόλης." (Γένεσις, κεφ. 11)

Σε τι αναφερόταν άραγε ο Πύργος της Βαβέλ; Κυριολεκτικά σε κάποιο τεχνολογικό επίτευγμα ή μεταφορικά σε μια σκάλα που ανελισσόταν από τη Γη της ύλης στον Ουρανό του Πνεύματος;

Μερικές χιλιάδες χρόνια μετά, οι άνθρωποι ακόμη δεν κατάλαβαν. Δεν κατάλαβαν ότι ο "θεός" επενέβη επειδή ήταν ενωμένοι -και άρα ισχυροί- και όχι επειδή ήταν αλαζόνες (λέξη που έχει προστεθεί σε όλες τις μεταφράσεις που βρήκα, υποθέτω για να προσφέρει μια δικαιολογία γι' αυτή την αντι-ανθρωπιστική πράξη του θεού.) Δεν κατάλαβαν ποια είναι η δύναμή τους και πώς την παραχωρούν αδιαμαρτύρητα ή ακόμη και ηθελημένα στους υποτιθέμενους σωτήρες τους. Εν έτει 2013, ακόμη ευλαβικά σταυροκοπιούνται στις εκκλησίες και κάνουν όλα τα υπόλοιπα που υπαγορεύει η εκπαίδευσή τους, ενώ την ίδια στιγμή χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν από την πείνα ή τον πόλεμο. 

"Κάθε σώμα διατηρεί την κατάσταση ηρεμίας ή ομαλής ευθύγραμμης κίνησης εκτός αν αναγκαστεί να τη μεταβάλλει από δυνάμεις που ασκούνται πάνω του". (1ος Νόμος του Νεύτωνα, γνωστός και ως Νόμος της Αδράνειας).

Τι αδράνεια κι αυτή, αλήθεια, να περνούν χιλιάδες χρόνια και να μην αλλάζεις κατεύθυνση! Οι νόμοι του Νεύτωνα μιλούν ξεκάθαρα για σώματα. Τουλάχιστον, δεν έχουμε μεταλλαχθεί ακόμη σε cyborg. Ακόμη! Η τεχνολογία είναι εξαιρετική, αλλά δε χρησιμοποιείται πάντα για το καλό της ανθρωπότητας. Το ευχάριστο νέο είναι ότι ποτέ δε θα υποσκελίσει τη δύναμη του πνεύματος. Ο μόνος τρόπος να καθυποτάξεις ένα πνευματικό ον είναι να το πείσεις ότι είναι ύλη. Τότε αντιδρά σύμφωνα με τους νόμους της Φυσικής. Και τότε μπορείς να το ελέγχεις.

Ο άνθρωπος που είναι περισσότερο πνεύμα και λιγότερο σώμα δεν αντιδρά στις δράσεις που εφαρμόζονται επάνω του (3ος Νόμος του Νεύτωνα, γνωστός και ως Νόμος της Δράσης - Αντίδρασης). Μπορεί και να μη θυμώνει όταν του συμπεριφέρονται άσχημα. Μπορεί να μην "πληρώνει με το ίδιο νόμισμα" τους άλλους, για να ισοφαρίσει. Μπορεί να μην αναλώνεται σε ανούσιες συζητήσεις για να αποδείξει ότι έχει δίκιο ή ότι είναι πιο έξυπνος από τους άλλους. Μπορεί και να το κάνει, αλλά επειδή θα το έχει αποφασίσει και όχι λόγω ενός αυτόματου μηχανισμού. Ένας άνθρωπος που είναι περισσότερο πνεύμα και λιγότερο σώμα δεν αντιδρά προβλέψιμα. Δεν τοποθετείται σε στατιστικές. Ολοφάνερα, ένας τέτοιος άνθρωπος είναι επικίνδυνος για το σύστημα. 

Κι έτσι, πολύ επιτήδεια, οι θρησκείες που στήθηκαν στη Γη προσπάθησαν, πάνω απ' όλα, να "διδάξουν" τον άνθρωπο ότι είναι ύλη. Τον έμαθαν να φιλάει εικόνες ή να σέρνεται σαν σκουλήκι και να προσκυνάει οστά. Τον έμαθαν ότι είναι το σώμα του.

Ο "θεός" της Παλαιάς Διαθήκης διέθετε ήδη πολύ πιο εξελιγμένη τεχνολογία από τον άνθρωπο. Ό,τι ώρα ήθελε εμφανιζόταν από τον ουρανό, ενώ δεν το είχε σε τίποτα να στείλει και κανέναν κατακλυσμό. Δε θα φοβόταν ένα κτίριο ούτε καν ένα διαστημόπλοιο. Αυτό που φοβόταν ήταν η πνευματική αφύπνιση του ανθρώπου.

Και είμαι βέβαιη ότι ο επονομαζόμενος Γιαχβέ ήθελε να υπάρχουν και άλλοι θεοί και άλλες θρησκείες, έστω και αν το μόνο που άλλαζε ήταν τα ονόματά τους ή κάποιες λεπτομέρειες στις ιστορίες. Πώς αλλιώς θα καλλιεργούσε τη μισαλλοδοξία στους αφελείς πρωτόγονους (και σε όσους έμειναν πνευματικά πρωτόγονοι ακόμη και στις μέρες μας);

Ένας βασικός στόχος της θρησκείας ήταν ο διχασμός. Διχασμός ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, ανάμεσα στο φιλόσοφο και τον αμαθή, ανάμεσα στα έθνη. Αλλά και ένας άλλος διχασμός, απόλυτα "δεδομένος" και γι' αυτό εξαιρετικά δυσδιάκριτος, που όμως κράτησε και κρατά τους ανθρώπους αιώνες πίσω και έρμαιο του κάθε εξουσιαστή: Ο διχασμός καλό-κακό. Οι "καλοί και οι κακοί". Τα "αμαρτήματα". Η απολυτοσύνη, η στενή οριοθέτηση που κρατά το νου αλυσοδεμένο και ευνοεί το διχασμό των ανθρώπων όσο τίποτα άλλο. Η νοοτροπία "ή εγώ ή εσύ" ή "αν εγώ έχω δίκιο, εσύ έχεις άδικο" ή "αν κερδίσεις εσύ, εγώ χάνω" ή, όπως το έθεσε ένα πολύ γνωστό μας πρόσωπο "όποιος δεν είναι μαζί μου είναι εναντίον μου".

Διαίρει και βασίλευε. Μια παλιά, δοκιμασμένη συνταγή που είναι πάντα στη μόδα. Κλασική αξία.

Έτσι, όσο εμείς αναλωνόμαστε σε ανούσιες αντιπαραθέσεις για το ποιο κόμμα ή πολιτικό σύστημα είναι καλύτερο ή αν το DNA μας είναι ανώτερο από των άλλων λαών, όσο προσπαθούμε να αποδείξουμε στο γείτονα ή στο διαδικτυακό συνομιλητή μας ότι είμαστε πιο έξυπνοι, πιο προικισμένοι ή καλύτερες νοικοκυρές, η οργανωμένη δύναμη εναντίον μας κινείται ανενόχλητη. Οι περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν μόνο τα αποτελέσματά της, π.χ. ότι μειώθηκαν τα εισοδήματά τους. Και τι προτείνουν συνήθως; Εξέγερση. Κλασικότατο παράδειγμα δράσης - αντίδρασης. Και αν είχαν βγει από τη στενή λογική τους, θα έβλεπαν ότι η αντίδραση την οποία προτείνουν είναι τόσο αδύναμη σε σχέση με την εφαρμοζόμενη δράση, που δε θα πετύχουν τίποτε περισσότερο απ' ό,τι θα πετύχαιναν οι κατσαρίδες αν διαδήλωναν ενάντια στη χρήση εντομοκτόνων. 

Η εξέγερση δεν είναι η απάντηση, άσε που είναι ανέφικτη χωρίς ενότητα. Η απλή αντίδραση σε μια ανεπιθύμητη δράση μπορεί να αναστείλει προσωρινά το αποτέλεσμα της δράσης, μα δε θα αγγίξει την αιτία, που θα επαναφέρει την ανεπιθύμητη δράση.

Η καλύτερη απάντηση είναι να ξαναχτίσουμε τον Πύργο της Βαβέλ. Να βγάλουμε πάλι φτερά και να αφήσουμε τους εξουσιαστές και τους "σωτήρες" στη ζοφερή τους μοίρα.

ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ

Μια αυτοδημιούργητη φυλακή

Όταν εμφανίζεται μπροστά μας κάτι που δε συμφωνεί με τις πεποιθήσεις μας, πόσοι από εμάς έχουμε την τόλμη να το δούμε; 

Πόσοι από εμάς θα κάνουμε χώρο στο νου μας για να το φιλοξενήσουμε κι αυτό, έστω προσωρινά μέχρι να το αξιολογήσουμε; 

Φυσικά, όλοι εμείς! Μόνο "οι άλλοι" δεν το κάνουν, σωστά; (Συχνά μας διαφεύγει το ανόητα απλό γεγονός πως, για τους άλλους, εμείς είμαστε "οι άλλοι") 

Εδώ υπεισέρχεται και ο μηχανισμός της "λογικής εξήγησης". Πάντα μπορούμε να βρούμε μια "λογική εξήγηση" για να απορρίψουμε το "άβολο" δεδομένο ή να το ερμηνεύσουμε έτσι ώστε να μην αναιρεί τα δικά μας. Είμαστε αριστοτέχνες σ' αυτό! (Χρησιμοποιώ Α' πληθυντικό πρόσωπο, ως όφειλα σ' ένα κείμενο που μιλάει για "εμάς" ως "τους άλλους". Ομολογώ ότι πονάει...)

Ένα δεδομένο μπορεί να είναι άβολο για πολλούς λόγους, αλλά το συνηθέστερο είδος άβολου δεδομένου είναι εκείνο που, αν ίσχυε, θα ανέτρεπε μια βασική μας πεποίθηση, άρα θα είχαμε άδικο. Πολύ επώδυνο... 

Το φαινόμενο είναι πιο εμφανές στους οπαδούς κάποιου πολιτικού κόμματος ή θρησκείας. Αν έχεις τη φιλοδοξία να κάνεις ένα τέτοιο άτομο να φιλοξενήσει κάποιο άβολο δεδομένο, θα απογοητευτείς. Είναι μάταιο. Προσέξατε κάτι, όμως; Είπα "πιο εμφανές", όχι "πιο συχνό" ή "πιο συνηθισμένο". Είναι μόνο πιο εμφανές, επειδή σ' αυτά τα δύο θέματα υπάρχουν τρανταχτά στοιχεία και αποδείξεις. Η ίδια εμμονή παρατηρείται και στη στάση μας απέναντι στα μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα, απλά δε φαίνεται, κι εξάλλου δε μας απασχολεί τόσο στο πλαίσιο της καθημερινότητας.

Δεν είναι όμως σωστό να κρίνουμε κάποιον από τις πεποιθήσεις του. Σωστές (ίδιες με τις δικές μας) ή λάθος (διαφορετικές από τις δικές μας), δεν έχει τόση σημασία. Το μόνο που έχει σημασία είναι αν μπορεί να τις εξετάσει υπό το φως νέων δεδομένων, αν μπορεί να φιλοξενήσει νέα δεδομένα, αν μπορεί να αναθεωρεί απόψεις. Ανόητος δεν είναι απαραίτητα εκείνος που παίρνει λάθος δρόμο, αλλά σίγουρα είναι εκείνος που δεν μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση, ακόμη και όταν προφανώς οδεύει σε αδιέξοδο. Ο καθένας μας μπορεί να σφάλλει (όσο φρικτή και αν είναι αυτή η σκέψη όταν αφορά εμάς!) 

Η παντελής απουσία καθοδήγησης είναι ανέφικτη. Και θα ακούσουμε, και θα διαβάσουμε, και θα επιλέξουμε ή θα διαμορφώσουμε απόψεις με βάση τις πληροφορίες που διαθέτουμε. Το θέμα, όμως, είναι το εξής: Είτε ακολουθήσαμε κάποιο δάσκαλο είτε είπαμε πως κάθε διδασκαλία είναι παγίδα, καταφέραμε να μην κάνουμε την άποψή μας παγιωμένη πεποίθηση; ΟΠΟΙΑ και αν είναι αυτή. 

Δε θεωρώ τίποτα απόλυτο, και όσο και αν είμαι κατά των διδασκαλιών και των κατηχήσεων, θα παραδεχόμουν κάποιον ως φωτισμένο δάσκαλο ή πνευματικό οδηγό, αν κατάφερνε να μη γίνει η διδασκαλία του πεποιθήσεις και να μη θεωρηθεί αυθεντία από όσους τον δέχονται.

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΣΟΣ

Αν βλέπεις μόνο το δέντρο, χάνεις το δάσος.
Μα αν βλέπεις μόνο το δάσος, χάνεις το δέντρο.
Αν σκέφτεσαι μόνο το μέλλον, χάνεις τη στιγμή
Μα αν μόνο ζεις τη στιγμή, χάνεις το μέλλον.

Όταν τα μάτια συνηθίζουν να βλέπουν κοντά, αδρανεί η μακρινή όραση, και αντίστροφα.
Το ίδιο και ο νους, κι αυτός συνηθίζει. Και αδρανεί σε σχέση μ' αυτά με τα οποία δεν ασχολείται.

Αυτό είναι ένα σύμπαν συνήθειας.

Η συνήθεια οδηγεί σε προσκόλληση, και κάθε προσκόλληση συνεπάγεται απώλειες - απώλειες σε όραση, σκέψη, κατανόηση, αισθήματα, ζωή.

"Σε βαθύ σκοτάδι πέφτουν εκείνοι που αφιερώνονται μόνο στο μη εκδηλωμένο (αόρατο πνευματικό κόσμο), και σε πιο βαθύ σκοτάδι ακόμη εκείνοι που αφιερώνονται στο εκδηλωμένο και μόνο (φυσικό κόσμο).

Από τη λατρεία του εκδηλωμένου πετυχαίνουμε ένα πράγμα, από τη λατρεία του ανεκδήλωτου πετυχαίνουμε κάτι άλλο" - Isha Upanishad

Αν μιλάς μόνο χωρίς να ακούς ή αν ακούς μόνο χωρίς να μιλάς, 
αν σκέφτεσαι μόνο, χωρίς να ενεργείς 
ή αν ενεργείς χωρίς να σκέφτεσαι, 
αν το μυαλό δε μάθεις να σωπαίνει πότε πότε 
τότε έχεις προσκολληθεί σε μία πλευρά. 

Το μακριά και το κοντά, 
το πριν και το μετά, 
το πάνω και το κάτω, 
το μέσα και το έξω 
έχουν τη σημασία τους 
και μένοντας στη μία πλευρά 
χάνουμε την άλλη. 

Ο Νόμος της Αδράνειας μάς λέει πως ένα σώμα διατηρεί την ίδια κινητική κατάσταση στην οποία βρίσκεται, αν δεν επιδράσει επάνω του μια εξωτερική δύναμη.

Η συνήθεια είναι όπως η αδράνεια. Η εξωτερική δύναμη που θα την αλλάξει είμαστε εμείς οι ίδιοι. 

Γι' αυτό δεν πρέπει να ξεχνάμε να κάνουμε στάσεις πότε πότε.
Στάση από τη δράση ή την αδράνεια, 
στάση από τη σκέψη ή τη μη σκέψη,
στάση από το υλικό ή το πνευματικό, 
το φυσικό ή το μεταφυσικό. 

Όσο και αν ο ενθουσιασμός μας για ένα καινούριο δέντρο δε μας αφήνει να ξεκολλήσουμε το βλέμμα μας από πάνω του, μια ματιά στο δάσος θα μας τροφοδοτήσει με νέα έμπνευση, ενώ η προσκόλληση θα εξαντλήσει τελικά την ενέργειά μας. 

Και όσο ατενίζουμε το δάσος, δεν πρέπει να ξεχνάμε να περιεργαζόμαστε τα δέντρα, τα λουλούδια, τις πεταλούδες. 

Η μια πλευρά ή η άλλη μόνο είναι σκοτάδι. 
Και οι δυο μαζί είναι Φως
ή, όπως έλεγαν οι αρχαίοι, "Μέτρον άριστον".

Εν αρχή ην ο Λόγος

ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΛΟΓΟΣ 

Στη φιλοσοφία, Λόγος είναι η ρυθμιστική αρχή του σύμπαντος, ενώ η λέξη χρησιμοποιείται με αρκετά συναφή έννοια σε θρησκευτικά και μυστικιστικά κείμενα, ως "εκδήλωση θεϊκής σοφίας". Εκ πρώτης όψεως, η έννοια αυτή φαίνεται ασύνδετη με τη συνήθη έννοια της λέξης στην καθημερινή της χρήση. Κι όμως, δεν είναι. Στις σκέψεις που ακολουθούν έγινε προσπάθεια να αποσαφηνιστεί το θέμα με τρόπο κατανοητό και παρατηρήσιμο, μακριά από ακαθόριστους συμβολισμούς και θολές έννοιες. Το θολό έχει γίνει αποδεκτό στις μέρες μας ως μορφή αλήθειας. Θολό, όμως, είναι μόνο ό,τι δεν κατανοούμε. Κι ενώ δε θα ήταν ίσως δυνατόν να κατανοήσουμε τα πάντα, είναι σημαντικό να έχουμε επίγνωση πότε κατανοούμε κάτι και πότε όχι. Βοηθός μου στην έρευνα αυτή ήταν η ελληνική γλώσσα, μια γλώσσα που δεν είναι απλά αντιστοίχιση συμβόλων σε έννοιες, αλλά ένας κώδικας που περιέχει ίσως όλη τη γνώση αυτού του κόσμου. 

Λόγος

Το λεξικό δίνει πολλούς ορισμούς για τη λέξη, φαίνεται όμως ότι λείπει ένας πολύ βασικός... Όταν ρωτάμε ένα άτομο "για ποιο λόγο το έκανες αυτό;", θέλουμε να μάθουμε ποιο είναι το αποτέλεσμα που ήθελε να πετύχει. Περιέργως, ο ορισμός αυτός απουσιάζει ακόμη και από τα μεγαλύτερα λεξικά - ο ορισμός "ζητούμενο". Θα σταθώ λίγο εδώ, γιατί είναι ένας ορισμός που δεν έχουμε μάθει και δεν έχουμε συνηθίσει, παρόλο που χρησιμοποιούμε διαρκώς τη λέξη μ' αυτή την έννοια. Ο νους χρειάζεται να βγει από τη ρουτίνα του για να το αντιληφθεί. 

Αν το σκεφθούμε λίγο, θα δούμε ότι πίσω από οτιδήποτε κάνουμε υπάρχει ένα ζητούμενο. Περπατάμε για να μετακινηθούμε στο χώρο, σκεφτόμαστε για να υπολογίσουμε την επόμενη κίνησή μας, φέρνουμε το ποτήρι στα χείλη μας για να πιούμε - ό,τι μα ό,τι και αν κάνουμε είναι υλοποίηση ενός ζητούμενου. Και το ζητούμενο είναι ο λόγος που το κάνουμε. Σκεφθείτε το. Σκεφθείτε όλα όσα κάνετε στη διάρκεια μιας ημέρας. Όλα έχουν κάποιο λόγο, καθετί αποσκοπεί στην εκπλήρωση ενός ζητούμενου, όποιο και αν είναι αυτό. Κάποιες φορές το ζητούμενο δεν είναι εμφανές. Σ' αυτές τις περιπτώσεις, η ψυχολογία κάνει λόγο για το υποσυνείδητο. Ή μπορεί να είναι ζητούμενο κάποιου άλλου. Όπως και να 'χει, ωστόσο, δε φτάνουμε ποτέ να κάνουμε κάτι, αν δεν το έχουμε κάνει δικό μας ζητούμενο, είτε μας ευχαριστεί είτε όχι. 

Οποιαδήποτε πράξη μας, λοιπόν, ωθείται από το κίνητρο να κάνουμε το ζητούμενο (τον λόγο) να αληθεύσει. Αντιστρόφως, οτιδήποτε αληθεύει είναι ένας Λόγος. Αυτό δε φαίνεται αμέσως. Ας δούμε ένα παράδειγμα. Έχουμε μάθει και έχουμε διαπιστώσει ότι ο ύπνος ξεκουράζει το σώμα. Έτσι, όταν το ζητούμενο είναι να ξεκουράσουμε το σώμα, πέφτουμε για ύπνο. Ο βασικός λόγος είναι να ξεκουράσουμε το σώμα. Και υπάρχει και ένας ακόμη λόγος, ότι ο ύπνος ξεκουράζει το σώμα. Δε θα ήταν απαραίτητο να κοιμηθούμε, αν δεν υπήρχε ο άλλος λόγος που λέει ότι το σώμα ξεκουράζεται με τον ύπνο. Θα αρκούσε η εντολή "Σώμα ξεκουράσου". 

Είναι λοιπόν βάσιμο να πούμε πως οτιδήποτε ισχύει αποτελεί έναν Λόγο. Ο λόγος που το μήλο πέφτει όταν το αφήσουμε είναι η βαρύτητα. Η βαρύτητα είναι ένας Λόγος. Κάθε νόμος είναι ένας Λόγος. 

Αναπόφευκτα οδηγηθήκαμε στη σφαίρα των φυσικών νόμων, με τους οποίους συμμορφωνόμαστε για να κάνουμε τους δικούς μας λόγους να βγουν αληθινοί. Κι εδώ γεννάται ένα βαθύτερο φιλοσοφικό ερώτημα: Ποιος είναι ο λόγος για τους φυσικούς νόμους; Απαντήσεις θα μπορούσαν να δοθούν σχετικά εύκολα, ωστόσο το δεύτερο φιλοσοφικό ερώτημα που προκύπτει είναι πιο ενδιαφέρον: ΠΟΙΟΣ ζήτησε αυτούς τους νόμους; Η θρησκεία ονομάζει την αιτία των πάντων Θεό, και εννοεί συνήθως ένα ον πάνω και πέρα από εμάς, τους "κοινούς θνητούς"... 

Ας ξαναδούμε το εδάφιο: "Και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος". Το "προς" εδώ δε δηλώνει κατεύθυνση, αλλά σχέση. Θα μπορούσαμε να το παραφράσουμε ως "ο Λόγος ην ίδιον του Θεού". Προφανώς, ο Λόγος είναι επίσης ίδιον του ανθρώπου - αφού δεν κάνει τίποτε άλλο από το να πραγματοποιεί λόγους. 

Ο Λόγος είναι λοιπόν το ζητούμενο, αλλά είναι επίσης και αυτό που ισχύει. Επεκτείνοντας αυτή τη σκέψη, μπορούμε να δούμε ότι το ζητούμενο ισχύει, ακριβώς όπως μάς λέει και ο Νόμος της Έλξης - τουλάχιστον σε ένα επίπεδο που θα ονομάζαμε "θεϊκό": "Και είπεν ο Θεός: γενηθήτω φως, και εγένετο φως"... 

Λογική

Για να εκπληρώσουμε τα ζητούμενά μας, χρησιμοποιούμε τη λογική. Αν οι σκέψεις και οι ενέργειές μας οδηγούν στο ζητούμενο αποτέλεσμα, τότε είναι λογικές. Είναι παράλογο, π.χ., να κλείσουμε τα μάτια για να δούμε κάτι ή να κατέβουμε στο ισόγειο πηδώντας από το παράθυρο - εκτός και αν το ζητούμενο ήταν να αυτοκτονήσουμε. Συμφωνεί αυτό που κάνουμε με το ζητούμενο; Αν ναι, είναι λογικό. 

Με βάση αυτές τις σκέψεις μπορούμε να καθορίσουμε τι είναι η λογική: Είναι η συμμόρφωση προς τους κανόνες που γνωρίζουμε ότι ισχύουν για την υλοποίηση ενός ζητούμενου. Αν δεν υπήρχε η βαρύτητα ή αν μπορούσαμε να πετάμε, θα ήταν λογικό να πηδάμε από τα παράθυρα. Σ' ένα άλλο σύμπαν, θα ήταν λογικό να κάνουμε δίαιτα για να πάρουμε βάρος, αν εκεί η πρόσληψη τροφής οδηγούσε σε απώλεια βάρους. Η γνώση των κανόνων προκύπτει από παρατήρηση και μελέτη. Αλλά και πέρα από τους αναλλοίωτους νόμους του σύμπαντος, λογική συμπεριφορά είναι αυτή που λαμβάνει υπόψη τα γνωστά και ισχύοντα. Αν, για παράδειγμα, γνωρίζουμε από την εμπειρία μας ότι μια συγκεκριμένη λέξη θα πυροδοτήσει έναν καβγά -και δε σκοπεύουμε να καβγαδίσουμε-, θα ήταν λογικό να την αποφύγουμε. Ζούμε βέβαια σε έναν κόσμο όπου ο παραλογισμός βασιλεύει, αλλά αυτό δεν αναιρεί τους παραπάνω ορισμούς και διαπιστώσεις. Φανερώνει απλά ότι υπάρχουν παράγοντες που ωθούν ένα άτομο να επιδιώκει κάτι με τρόπο παράλογο ή να επιδιώκει κάτι που συνειδητά δε θέλει.

Η ουσία είναι πως αν οι σκέψεις και οι πράξεις μας οδηγούν στο αποτέλεσμα που θέλουμε, με βάση τον γνωστό τρόπο λειτουργίας του κόσμου και τη συνήθη συμπεριφορά των όντων που μας περιβάλλουν, τότε οι πράξεις είναι λογικές. Αν αντιβαίνουν στους γνωστούς τρόπους λειτουργίας, τότε είναι παράλογες. 

Συμφωνία

Ένα τρίτο ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: Οι φυσικοί νόμοι ισχύουν ανεξάρτητα από τη δική μας βούληση; Θα είχαν ισχύ για εμάς αν δεν τους είχαμε δεχτεί ως αλήθειες; Ή, με άλλα λόγια: Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να υλοποιήσουμε ένα ζητούμενο πέρα από τη χρήση της λογικής;

Στο παραπάνω παράδειγμα, είδαμε ότι χρειάζεται να κοιμηθούμε, επειδή έχουμε συμφωνήσει με το Λόγο ότι τα σώματα χρειάζονται ύπνο. Όταν συμφωνούμε με ένα λόγο, ο λόγος αυτός είναι πλέον δικός μας. Και τον κάνουμε να αληθεύει. Ίσως είναι σωστή η γενίκευση πως τίποτε δε θα μπορούσε να είναι αλήθεια, αν δεν το είχαμε "πει". 

Αφού είμαστε -προφανώς- σε θέση να υλοποιούμε το Λόγο μας, και τα δικά μας ζητούμενα θα έπρεπε να ισχύουν. Επειδή όμως στη ζωή μας εμπλέκονται και πολλοί άλλοι λόγοι, εκτός από τον δικό μας, με ανώτερους τους φυσικούς νόμους, ζητούμενο καταλήγει να γίνει αυτό που ισχύει. Γνωρίζουμε τι πρέπει να περιμένουμε, και αυτό ζητάμε, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Ζητάμε άθελά μας την αποτυχία, τη στέρηση, την απογοήτευση. Στην περίπτωση αυτή το ζητούμενο δεν είναι επιθυμητό. Γνωρίζουμε ότι δεν αποτελεί επιλογή μας, γνωρίζουμε ότι δεν το θέλουμε, δε συνειδητοποιούμε όμως ότι το καλούμε σε ύπαρξη. Φαίνεται πως και ο δικός μας Λόγος αληθεύει. Και φαίνεται ακόμη πως ο λόγος που τα λεξικά αποτυγχάνουν να ορίσουν τη λέξη όπως παραπάνω είναι η επισκίασή μας ως ικανά αίτια από λόγους με τους οποίους έχουμε συμφωνήσει, θεωρώντας πως δεν μπορούμε να τους παρακάμψουμε.

Ύπαρξη 

"Εν αρχή ην ο Λόγος". Τι σημαίνει άραγε εδώ η λέξη Αρχή; Είναι χρονικός προσδιορισμός; Δηλώνει την αρχή του χρόνου; Ίσως, γιατί από τη στιγμή που μια αρχή (=πρώτη αιτία) φέρνει κάτι σε Ύπαρξη, δημιουργείται χρόνος, εκτός και αν η αρχή συμπίπτει με το τέλος, οπότε δεν υπάρχει διάρκεια και δεν υπάρχει χρόνος. Η λέξη "τέλος" στην ελληνική γλώσσα σημαίνει ακόμη εκπλήρωση, σκοπός, αποτέλεσμα. Βλέπουμε λοιπόν ότι πίσω από τη γραμμική, χρονική έννοια των λέξεων Αρχή και Τέλος υπάρχει μια σχέση Αιτίου-Αιτιατού. Αν αρχή είναι η αιτία και τέλος ο σκοπός της αιτίας, τότε ο χρόνος θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι τα ενδιάμεσα στάδια ως την εκπλήρωση ενός σκοπού, τα στάδια κατά τα οποία το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι ατελές, αλλά ολοκληρώνεται όλο και περισσότερο. Χρόνος είναι ο μηχανισμός που παρέχει διάρκεια στην Ύπαρξη - ο μηχανισμός που επιτρέπει την Ύπαρξη.

Για κάθε αρχή που κάνουμε έχουμε κατά νου ένα τέλος - ένα σκοπό. Το αίτιο -η αρχή- φέρει σε ύπαρξη κάτι ανύπαρκτο, το κάνει να υπάρχει. Το πρόθεμα -υπο δηλώνει ότι το υπαρκτό υπόκειται σε μια Αρχή. 

Με βάση τα παραπάνω, η φράση "εν αρχή ην ο Λόγος" επιδέχεται δύο ερμηνείες. Η πρώτη είναι να πάρουμε τη λέξη "αρχή" χρονικά. Η δεύτερη είναι να αποδώσουμε το νόημα με βάση τον ορισμό Αιτία για τη λέξη Αρχή: "Ο Λόγος είναι (ανήκει) στην Αιτία. Και ο Λόγος είναι ίδιον του Θεού, και ο Λόγος είναι Θεός (= μπορεί να κάνει τα πάντα). Τα πάντα έγιναν μέσω του Λόγου και χωρίς αυτόν τίποτε δε θα είχε γίνει απ' όσα έγιναν." 

Ο Λόγος είναι σίγουρα και δικό μας ίδιον, αφού όλη η ζωή μας είναι εκπλήρωση των Λόγων μας. Αν είμαστε λιγότερο θεοί, είναι επειδή οικειοποιούμαστε πολλούς Λόγους που δεν είναι της επιλογής μας ή επειδή αγνοούμε κάποιους από τους Λόγους μας, με αποτέλεσμα να πιστεύουμε ότι δεν είχαμε συμμετοχή στην εκπλήρωσή τους. Πιθανόν αυτό που ζητάμε σήμερα να μην είναι το ίδιο μ' αυτό που ζητούσαμε σε μια προηγούμενη ζωή. Κι εκείνος ο λόγος εξακολουθεί να ισχύει, εμποδίζοντάς μας σήμερα να επιτύχουμε κάποιο στόχο. Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε με αρκετή ακρίβεια ότι αλήθεια είναι η γνώση των Λόγων. Λήθη είναι η μη γνώση τους.

Πολλά θα μπορούσαν ακόμη να ειπωθούν για τα ζητούμενα, το χρόνο, την υλοποίηση, τους θεούς και τη δημιουργία της πραγματικότητας, όμως θα ξέφευγαν από το πλαίσιο του παρατηρήσιμου και του επιστητού. Ο αναγνώστης, ωστόσο, μπορεί -και τον παροτρύνω- να ξεφύγει όσο θέλει με τις ιδέες αυτές. Και είθε μια μέρα όλοι να ξεφύγουμε από λόγους και νόμους που μας καθηλώνουν σε ανεπιθύμητες πραγματικότητες.

Η μόδα, η ομοιομορφία και η ελευθερία βούλησης

Η ΜΟΔΑ, Η ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΙΑ 

ΚΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΒΟΥΛΗΣΗΣ

Έτσι το έφεραν οι συγκυρίες κάποτε, που έφτιαχνα το δημιουργικό για ένα περιοδικό μόδας. Το θέμα μού δημιουργούσε μια ενόχληση, την πηγή της οποίας δεν μπορούσα αρχικά να εντοπίσω. Το δημιουργικό δεν ήταν στ' αλήθεια "δημιουργικό". Το στήσιμο, για να είναι "μοντέρνο", έπρεπε να μοιάζει με το στήσιμο των άλλων περιοδικών, ξεφεύγοντας σε λίγα μόνο σημεία, που κι αυτά όφειλαν να ξεφεύγουν μόνο με τον αποδεκτό τρόπο. Τότε αναρωτήθηκα για πρώτη φορά ποια είναι η φιλοσοφία της μόδας. Γιατί υπάρχει; 

Φαίνεται πως η μόδα είναι κανόνες αισθητικής, χαρακτηριστικοί για μια χρονική περίοδο και έναν τόπο. Κανόνες γι' αυτό που πρέπει να μας αρέσει, κι αν στην αρχή δε μας αρέσει, με τον καιρό το συνηθίζουμε. Εκπαιδευόμαστε να μας αρέσει. Και τελικά αποφασίζουμε ότι μάς αρέσει και το "θέλουμε"...

Κρυφός στόχος κάθε "μόδας" είναι η ομοιομορφία. Μικρές ελευθερίες έκφρασης δημιουργούν την ψευδαίσθηση της ελευθερίας βούλησης στην προσωπική μας αισθητική. Πώς είναι δυνατόν, όμως, να αρέσουν σε όλους παρόμοια πράγματα; Επειδή είναι "ωραιότερα"; Θα σας φαινόταν ωραίος ένας άνδρας με φούστα; Κι όμως, πριν λίγες χιλιετίες δε θα είχατε την ίδια "άποψη"... 

Μ΄ αυτό δε θέλω να πω ότι δεν υπάρχει "αντικειμενικά ωραίο" ή "αντικειμενικά ορθό", όχι επειδή απαραίτητα υπάρχει, αλλά επειδή θα ήταν το θέμα μιας άλλης συζήτησης. Φαίνεται όμως ότι ο άνθρωπος είναι τελικά πολύ πρόθυμος να παραχωρήσει την προσωπική του άποψη, αντίληψη ή γνώση για κάτι, και να την αντικαταστήσει με τις απόψεις και τις αντιλήψεις που είναι ευρύτερα αποδεκτές και συμφωνημένες. 

Χρησιμοποίησα το παράδειγμα της μόδας, γιατί φαίνεται πως η ζωή μας γενικότερα βασίζεται στην εκπαίδευσή μας πάνω στις ίδιες αρχές ομοιομορφίας, συμβατικότητας, συμφωνίας, αποδοχής. 

Έχουμε εκπαιδευτεί να βολευόμαστε με μικρές ελευθερίες έκφρασης. Μήπως και ο τρόπος ζωής μας, συνολικά, δεν είναι θέμα "μόδας"; Ο τρόπος που σκεφτόμαστε, που μιλάμε, που συμπεριφερόμαστε. Μιας μόδας που καταπιέζει ασφυκτικά τη φαντασία, τη δημιουργικότητα και τη μοναδικότητα καθενός από εμάς. 

Πόσο εύκολο είναι να μιλάμε για "ελεύθερη βούληση" σ' ένα τέτοιο πλαίσιο; Η ελεύθερη βούληση είναι κάτι πολύ απλό - είναι η δική σου βούληση. Δεν είναι η βούληση του συγγενικού ή φιλικού περιβάλλοντος, της θρησκείας ή της κοινωνίας στην οποία έτυχε να γεννηθείς. Δεν είναι η βούληση που υπαγορεύεται από την κοινωνική ή σχολική εκπαίδευση ή τα μέσα ενημέρωσης. Η ελεύθερη βούληση είναι μακριά από κλισέ και νόρμες, μακριά από αυτό που κάποιος ή κάποιοι άλλοι θεωρούν σωστό ή φυσιολογικό ή αποδεκτό. Και γι' αυτό το λόγο, δεν είναι δεδομένη. 

Το λάθος ξεκινά από τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός ανθρώπου. Ένα παιδί γεννιέται με την έμφυτη παρόρμηση να ορίζει τη ζωή του. Στην πορεία μαθαίνει ότι δεν επιτρέπεται... χρειάζεται άδεια για οτιδήποτε σχεδόν. Μαθαίνει πως η ζωή είναι όρια και κανόνες - μια μακριά σειρά από "πρέπει" και "δεν πρέπει". 

Στην αρχή δυσανασχετεί, αλλά με τον καιρό γίνεται "υπεύθυνος" - προσαρμόζεται, υιοθετεί αυτά τα "πρέπει" ως δικά του. Κι έτσι ζει με τη "βούλησή" του μια ζωή που περιέχει ελάχιστη από τη δική του βούληση. Υπευθυνότητα σημαίνει να φέρεις εσύ την ευθύνη για τις επιλογές και τις πράξεις σου, και όχι κάποιος άλλος. Σημαίνει να έχεις αποφασίσει ΕΣΥ γι' αυτές - αφού πρώτα ξεθάψεις, μέσα από μια χαώδη στοίβα κάθε είδους επιρροής, ποια είναι η δική σου βούληση... Και αυτός είναι ο διαστρεβλωμένος ορισμός της υπευθυνότητας: "Ηθελημένη συμμόρφωση με την ομοιομορφία". Τρανταχτό παράδειγμα οι "υπεύθυνοι" πολιτικοί των ημερών μας. Ή η "καλή νοικοκυρά", σ' ένα άλλο, πιο αθώο επίπεδο. 

Κι έτσι έχουμε το φαινόμενο των "ομοιόμορφων ανθρώπων". Ανθρώπων που έχουν πάψει να αναρωτιούνται ποια είναι η δική τους βούληση. Που δεν υποψιάζονται καν ότι οι αποφάσεις τους, ο τρόπος ζωής τους, ακόμη και η συμπεριφορά τους, κατά το μεγαλύτερο μέρος δεν τους ανήκουν. Όπως και οι απόψεις και οι πεποιθήσεις που τόσο σθεναρά υπερασπίζονται και αγωνίζονται να μεταδώσουν στα παιδιά τους. 

Οι μικρές μας ελευθερίες μοιάζουν να είναι η μόνη διέξοδος από τον κλοιό της ομοιομορφίας. Κι όμως, δυνατότητα επιλογής υπάρχει. Μπορεί να ακούγεται σκληρό, όμως δεν υπάρχει στ' αλήθεια "έλλειψη επιλογής" - αυτή είναι μόνο μια δικαιολογία για την υποταγή στη βούληση άλλων. Η αντίδραση του περιβάλλοντος δεν είναι τόσο καταπιεστική στις μέρες μας... Κανείς δεν κινδυνεύει να καεί στην πυρά επειδή είναι ο εαυτός του. Ο μόνος κίνδυνος, ανάλογα με τη σοβαρότητα του θέματος κάθε φορά, είναι να χαρακτηριστείς περίεργος, εγωιστής ή ακοινώνητος. Ίσως σε βρουν αντιπαθή. Το πολύ πολύ να σε μισήσουν. Κι επίσης, θα χρειαστεί να υπομείνεις τις προσπάθειες των πιο "καλοπροαίρετων" να σε επαναφέρουν στην τάξη - πίσω στο κοπάδι από το οποίο ξεστράτισες. Μικρό το τίμημα σε σχέση με το δυνητικό όφελος...

Το Μάτριξ και ο Κόσμος των Ιδεών

ΤΟ ΜΑΤΡΙΞ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ

Το Σπήλαιο του Πλάτωνα ονομάζεται στη σύγχρονη εποχή Μάτριξ. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρέπει να "βγουν" από αυτό. Όμως η έννοια "βγαίνω" είναι κι αυτή μια ιδέα...

Ο Πλάτωνας υποστήριξε ότι οι ιδέες υπάρχουν χωριστά από τον κόσμο μας. Χωρίς να διαφωνήσω απαραίτητα, θεωρώ πως η λέξη "χωριστά" μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση. Μας κάνει να σκεφτούμε ότι ο κόσμος των ιδεών βρίσκεται κάπου αλλού. Πού θα ήταν αυτό το "αλλού"; Ο κόσμος αυτός δε θα μπορούσε να βρίσκεται κάπου, γιατί οι ιδέες δεν έχουν κανενός είδους φυσική υπόσταση.

Οι λέξεις έχουν συχνότητες. Οι σκέψεις έχουν κι αυτές συχνότητες, γιατί είναι η "μετουσίωση" των ιδεών σε νοητικές εικόνες κ.λπ. Όμως οι ιδέες δεν είναι εικόνες. Δεν έχουν συχνότητα, ενέργεια ή οτιδήποτε άλλο. Τι είδους ενέργεια έχουν οι έννοιες καλό, κακό, άσχημος, έξυπνος, θέλω, καλημέρα; "Αποκτούν" ενέργεια μόνο τη στιγμή που θα τις σκεφτούμε σε κάποιο πλαίσιο, θα τις προφέρουμε ως λέξεις ή θα κάνουμε κάτι σχετικά με αυτές.

Αυτό δεν ισχύει μόνο για τις αφηρημένες έννοιες, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς βιαστικά. Μια καρέκλα υπάρχει και ως έννοια και ως αντικείμενο. Η έννοια καρέκλα δεν έχει φυσική υπόσταση, το αντικείμενο όμως ναι. Αν μπορούσαμε να έχουμε την έννοια της καρέκλας, χωρίς να τη συσχετίσουμε στο μυαλό μας με κάποια καρέκλα που έχουμε δει ή με το σχήμα μιας καρέκλας κ.λπ., θα είχαμε μια έννοια χωρίς οποιουδήποτε είδους εικόνα, χωρίς καθόλου ενέργεια. Θα τολμήσω λοιπόν να επεκτείνω τη θεωρία του Πλάτωνα, λέγοντας πως όλα είναι ιδέες - όχι μόνο οι αφηρημένες έννοιες. Και δεν υπήρχαν κάπου, χωριστά από τον κόσμο μας, όπου τις γνωρίσαμε και μας έμεινε η ανάμνησή τους. Οι ιδέες γεννήθηκαν κι αυτές. Δεν υπήρχε η ιδέα του ηλεκτρονικού υπολογιστή προτού τη συλλάβει κάποιος. 

Η ύλη και η ενέργεια, επομένως, είναι κι αυτές ιδέες. Η σύγχρονη Φυσική, μάλιστα, αποφαίνεται τελικά ότι η ύλη δεν υπάρχει. Με ποια έννοια, αλήθεια, "δεν υπάρχει"; 

Συνηθίσαμε να θεωρούμε αληθινές μόνο τις "σκιές", τις αντανακλάσεις των ιδεών, και δε συνειδητοποιούμε ότι όλα όσα γνωρίζουμε, όλα όσα σκεφτόμαστε, όλα όσα αντιλαμβανόμαστε και βιώνουμε βασίζονται σε ιδέες. Ποτέ δε "φύγαμε" από τον κόσμο των ιδεών, γιατί δεν είναι ένας κόσμος στον οποίο μπορείς να μπεις ή να βγεις. Το σπήλαιο, η είσοδος, η έξοδος είναι όλα ιδέες. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι αληθινά; Όχι απαραίτητα. Αυτό όμως που τα κάνει αληθινά δεν είναι η φυσική τους υπόσταση - μόνο η ιδέα που έχουμε γι' αυτά.

Ίσως ο Πλάτωνας με τη λέξη "χωριστά" προσπάθησε να καταδείξει ότι οι ιδέες υφίστανται ανεξάρτητα από το φυσικό κόσμο (ως μη έχουσες ύλη και ενέργεια οποιασδήποτε μορφής). Πρόκειται όμως για κάτι τόσο προφανές και τόσο, μα τόσο αυτονόητο, που είναι δύσκολο να εξηγηθεί με λόγια. Και μάλλον είναι ο μοναδικός λόγος που δυσκολευόμαστε να το αντιληφθούμε, σε συνδυασμό με την -εσκεμμένη ή μη- παραπλανητική προπαγάνδα των "πνευματικών" και επιστημονικών θεωριών.

Αν συνειδητοποιήσουμε, τελικά, ότι ζούμε ήδη στον κόσμο των ιδεών, και ότι τίποτε δεν είναι πιο αληθινό από τις ιδέες, ίσως νιώσουμε λιγότερο "εγκλωβισμένοι στο Μάτριξ".

Το Καλό, το Κακό και η Αισθητική

ΤΟ ΚΑΛΟ, ΤΟ ΚΑΚΟ ΚΑΙ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ 

Όταν κολυμπάς σε έναν ωκεανό από παραπλανητικές σταγόνες, πώς να εντοπίσεις τις σταγόνες της αλήθειας; Εκεί που νομίζεις ότι ανακάλυψες επιτέλους ποιος είναι ο διάβολος, βλέπεις μια άλλη σταγόνα που λέει ότι αυτός ήταν ο Θεός. Κι έπειτα μια άλλη λέει πως και οι δυο ήταν δική σου αντανάκλαση. Και μια άλλη πιο πέρα λέει ότι δεν υπάρχουν "καλοί" και "κακοί", αλλά ο περιορισμένος νους σου σκέφτεται δυαδικά. Ποια σταγόνα να επιλέξεις; Άσε που, στο μεταξύ, έχεις ξεχάσει κι αυτά που ήξερες. Στην κυριολεξία, όμως... 

Τι να σημαίνει άραγε η φράση "δεν υπάρχει καλό και κακό", όπως μας λέει μια σύγχρονη άποψη που τείνει να γίνει δημοφιλής; Σημαίνει πως το καλό και το κακό είναι "χρώματα" που προσθέτουμε εμείς σε άχρωμες, κατά τα άλλα, ενέργειες; Αν είναι επινόηση του ανθρώπου ή του περιορισμένου ανθρώπινου νου, τότε θα πρέπει να επεκτείνεται και σε πολλές άλλες έννοιες - και πρωταρχικά στις έννοιες "ωραίο" και "άσχημο", έτσι δεν είναι; 

Αν πάλι σημαίνει ότι και τα δύο είναι εκφάνσεις του ίδιου πράγματος, πως δεν υπάρχει κάποια ουσιαστική διαφορά ανάμεσά τους, τότε μια μελωδία δεν έχει ουσιαστική διαφορά από ένα θόρυβο. Ένα έργο τέχνης δεν έχει ουσιαστική διαφορά από ένα μουτζουρωμένο χαρτί. Θα μου πείτε, τι σχέση έχει η αισθητική με την ηθική; Κι όμως, έχει... 

Η ομορφιά δε βρίσκεται μόνο σ' αυτά που μπορούμε να δούμε, να ακούσουμε, να αγγίξουμε. Υπάρχουν, για παράδειγμα, όμορφα και άσχημα αισθήματα. Όμορφες και άσχημες σκέψεις, όμορφη και άσχημη συμπεριφορά. Ονομάζουμε ένα όμορφο συναίσθημα "καλό", μια ωραία μουσική "καλή" μουσική. Μια πράξη μπορεί να είναι όμορφη ή άσχημη. 

Πώς το ξέρουμε αυτό, όμως; Πώς ξεχωρίζουμε το καλό από το κακό; Μας το έμαθε ο Θεός, το ανακαλύψαμε με την εμπειρία μας ζώντας σε κοινωνίες, το διακρίνουμε με βάση το συναίσθημα, τη λογική μας; 

Περιοριζόμαστε συνήθως σε μια λογική εξήγηση της ηθικής. Κι ενώ είναι αλήθεια πως η ηθική είναι απαραίτητη για να ζούμε καλύτερα, ο δρόμος της λογικής αφήνει απέξω την αισθητική. Διότι η αισθητική δεν εξηγείται με τη λογική. Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε ορθολογικά γιατί μας ελκύει η ομορφιά.

Μπορούμε όμως να χρησιμοποιήσουμε τη λογική για να κατανοήσουμε τη λογική - και για να κατανοήσουμε ότι η αισθητική την ξεπερνά, αφού δεν μπορεί να την εξηγήσει. Η αισθητική, λοιπόν, φαίνεται να είναι "έμφυτη". Δεν οφείλεται σε κανένα πρόβλημα του "περιορισμένου νου" μας, αφού δεν την αντιλαμβανόμαστε με το νου. Την αντιλαμβανόμαστε πνευματικά, σε ένα επίπεδο άυλο, έστω κι αν έχουμε απέναντί μας ένα υλικό έργο τέχνης ή ακούμε μια μελωδία που οι νότες της αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες, μετρήσιμες συχνότητες. 

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό που διακρίνει μια πράξη ως καλή ή κακή είναι η αισθητική της σε πνευματικό επίπεδο - μια αισθητική την οποία κάθε ον μπορεί να αντιληφθεί και να εκτιμήσει χωρίς τη χρήση των αισθήσεων. Η ηθική είναι ένα εσωτερικό κριτήριο. Όχι βέβαια η αυθαίρετη και στενόμυαλη ηθική της όποιας κοινωνίας. Η ηθική δεν είναι κανόνες. Είναι η ίδια η αρμονία και η ομορφιά του πνεύματος. Δεν έχει νόημα να επιχειρηματολογήσω άλλο πάνω σ' αυτό. Ο καθένας μπορεί να διαλογιστεί πάνω στην ομορφιά ή την ασχήμια συγκεκριμένων ενεργειών. Όλοι διαθέτουν αυτό το αισθητήριο.

Το καλό, επομένως, είναι το ωραίο σ' ένα καθαρά πνευματικό επίπεδο. Και, για να ανοίξω μια παρένθεση, αυτή είναι η απάντησή μου σε όσους λένε πως ο άνθρωπος χρειάζεται οπωσδήποτε περιορισμούς ή το φόβο του Θεού για να είναι ηθικός. Ηθικός είναι ο άνθρωπος που δεν κάνει συμβιβασμούς με την άυλη, εσωτερική, πνευματική αισθητική του. Όσο συμβιβάζεται, όμως, τόσο πέφτει από τον ιδεατό άυλο κόσμο του πνεύματος στον κόσμο της ύλης, στον οποίο και περιορίζει τελικά την αισθητική του. Τόσο απομακρύνεται από την ίδια του τη φύση, από τον Εαυτό του.

Λέμε πως όλα είναι ύλη και ενέργεια, και ξεχνάμε ότι, με εξαίρεση το σκηνικό γύρω μας, ζούμε, αλληλεπιδρούμε, δημιουργούμε μέσα από τις ιδέες. Γι' αυτό και οι περισσότερες λέξεις της γλώσσας είναι αφηρημένες - ονομάζουν έννοιες που καμία συσκευή δε θα μπορούσε ποτέ να μετρήσει. Ναι, από αυτή την άποψη, θα συμφωνήσω κι εγώ ότι "δεν υπάρχουν"...

Μηνύματα στο σκοτάδι

ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

Από τη στιγμή της γέννησής μας, βρισκόμαστε μέσα στην επιρροή του περιβάλλοντός μας - των ανθρώπων γύρω μας, της κοινωνίας, του πολιτισμού, της εκπαίδευσής μας, των ιδεών και των απόψεων που ακούμε και διαβάζουμε. Όλα αυτά θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν το φως με το οποίο βλέπουμε τη ζωή μας.

Δεν ξεκινήσαμε να υπάρχουμε, όμως, τη στιγμή της γέννησής μας. Όσο και αν μας φαίνεται πως μόνο αυτή η ζωή υπάρχει, το παρελθόν που φαινομενικά έχουμε ξεχάσει έχει αφήσει τα σημάδια του επάνω μας. Βρίσκονται παντού στη συμπεριφορά μας. Βρίσκονται στις σκέψεις, στη φαντασία και στις ιδέες μας. Και υπάρχει τρόπος να τα ανακαλύψουμε - συνηθίζοντας τα μάτια μας να βλέπουν στο σκοτάδι.

Ενδείξεις για το παρελθόν μας μπορούμε να βρούμε σε:

• Σκέψεις που κάνουμε, και πιστεύουμε ότι ανήκουν στη σφαίρα της φαντασίας
• Αδιόρατες ιδέες που είχαμε πάντα, και δεν τις συναντήσαμε στο περιβάλλον μας.
• Χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας που δεν έχουμε συνειδητοποιήσει, καθώς κρύβονται συνήθως πίσω από τις συμβάσεις της καθημερινής ζωής.
• Προαισθήματα γενικά, καθώς και προδιαθέσεις σχετικά με ανθρώπους και καταστάσεις, τα οποία παραβλέπουμε συνήθως λόγω της ανεπαίσθητης παρουσίας τους.

(Κάποιες από τις παραπάνω ενδείξεις μπορεί να μην αφορούν μόνο το παρελθόν μας, αλλά και την ικανότητά μας να γνωρίζουμε χωρίς τη χρήση των αισθήσεων, όπως με την τηλεπάθεια. Αυτή η ικανότητα μπορεί να αναπτυχθεί παράλληλα, όσο συνηθίζουμε τα μάτια μας να βλέπουν στο σκοτάδι.)

Σκεφθείτε το... Θα ήταν δυνατόν να είστε οι άνθρωποι που είστε σήμερα, αν γεννηθήκατε για πρώτη φορά σ' αυτή τη ζωή; Προσωπικά, ποτέ δεν αμφέβαλα, όμως ξαφνιάστηκα από το πλήθος των ενδείξεων, όταν άρχισα να τις αναγνωρίζω και να τις συνδυάζω. Συνειδητοποίησα ότι το μεγαλύτερο μέρος της παρούσας ζωής μου καθορίζεται, κατά κάποιον τρόπο, από τις προηγούμενες. Και ας γεννήθηκα με ένα φαινομενικά "λευκό μητρώο".

Αν αναπτύξουμε τη συνήθεια να δίνουμε προσοχή σ' αυτά τα μηνύματα, σιγά σιγά θα γίνουμε πιο ευαίσθητοι στην αναγνώρισή τους. Θα χρειαστεί ακόμη να θυμηθούμε ιδέες και σκέψεις που κάναμε κατά την παιδική μας ηλικία. Να φέρουμε ξανά στο νου μας πράγματα που σκεφτήκαμε ή νιώσαμε. Τις αντιδράσεις μας απέναντι σε ορισμένα θέματα. Τι μας άρεσε και τι μας απωθούσε. Και το πιο σημαντικό, να κοιτάξουμε με κριτική ματιά την ίδια τη συμπεριφορά μας. Σ' εμάς βέβαια φαίνεται λογική και αυτονόητη, κι έτσι δε μας περνά από το νου ότι κρύβει κάτι. Κι όμως, αυτή και αν κρύβει...

Η παρούσα ζωή μας δεν είναι αποκομμένη από τις προηγούμενες. Δείχνει έτσι, επειδή δε θυμόμαστε. Τα μηνύματα όμως είναι αποτυπωμένα στη συμπεριφορά και τη σκέψη μας. Αυτά τα μηνύματα στο σκοτάδι ίσως φωτίσουν για πρώτη φορά το θέμα που ονομάζεται κάρμα. Δεν υπάρχει στ' αλήθεια χρέος και πληρωμή. Δεν υπάρχει λογαριασμός με τα σφάλματά μας. Αυτό που φαίνεται να υπάρχει είναι η προσήλωση της προσοχής μας σε καταστάσεις του παρελθόντος. Καταστάσεις άλυτες, ανολοκλήρωτες ή προβληματικές για οποιοδήποτε λόγο, τις οποίες αναπαράγουμε ασυναίσθητα από ζωή σε ζωή. Γι' αυτό και επαναλαμβάνονται. Χωρίς να το συνειδητοποιούμε, προκαλούμε τις καταστάσεις αυτές με τις επιλογές και τη συμπεριφορά μας. Αναγάγουμε τους άλλους σε αντιπάλους, θύματα ή θύτες, ώστε να έχουμε και πάλι μια κατάσταση παρόμοια με του παρελθόντος. Και αν δε συνειδητοποιήσουμε τι κάνουμε, θα πληρώνουμε αιώνια την υποτιθέμενη οφειλή μας και ο "λογαριασμός" δε θα εξοφλείται ποτέ.

Ο εντοπισμός των ενδείξεων και η ερμηνεία τους, πάντως, είναι πράγματι σαν να βαδίζει κάποιος στα τυφλά. Γι' αυτό και χρησιμοποίησα τη μεταφορά για το φως και το σκοτάδι. Είναι ένας δρόμος που απαιτεί συγκέντρωση, επιμονή και αφοσίωση.

Ας δούμε ένα παράδειγμα. Αλλάζουμε σώματα σαν τα πουκάμισα. Αυτά τα σώματα έχουν τρομερά μικρή διάρκεια ζωής. Δεν προλαβαίνεις να αρχίσεις τη ζωή σου, κι αμέσως βλέπεις τις πρώτες ρυτίδες. Πολύ ενοχλητικό. Νιώθετε έτσι; Αυτό το αίσθημα ενόχλησης είναι ένα τέτοιο μήνυμα - για όποιον φυσικά το λαμβάνει. Οι πληροφορίες που έχουμε "στο φως" είναι ότι ο άνθρωπος ζει κατά μέσο όρο 80 χρόνια, και έτσι ήταν πάντα κ.λπ. Το μήνυμα αυτό θα μπορούσε φυσικά να δηλώνει τη λογική απέχθειά μας προς τα γηρατειά και το θάνατο. Θα μπορούσε όμως να σημαίνει επίσης ότι δεν είχαμε πάντα ένα τόσο μικρής διάρκειας σώμα. Ακούγεται παρατραβηγμένο, μα αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που το παραβλέπουμε ή το ερμηνεύουμε διαφορετικά - αν του επιτρέψουμε να περάσει έστω στη συνειδητή μας σκέψη.

Δεν έχουν βέβαια όλοι οι άνθρωποι τα ίδια μηνύματα, αφού ο καθένας είναι μια μοναδική οντότητα, με ένα διαφορετικό, μοναδικό παρελθόν. Κι έπειτα, ένα μήνυμα από μόνο του δε λέει απολύτως τίποτα. Μόνο όταν συνδυαστεί με πολλά ακόμη μηνύματα, αρχίζει να αποκρυπτογραφείται. Χρειάζονται αρκετές δεκάδες τέτοια μηνύματα για να δούμε ένα μέρος της εικόνας. Είναι σκόρπια κομμάτια από το παζλ. Και θα χρειαστούμε αρκετά, για να αρχίσει η εικόνα να σχηματίζεται.

Σύμφωνα με τη θεωρία του New Age, οι σκέψεις μας δημιουργούν τον κόσμο μας, και άρα θα πρέπει να κάνουμε θετικές σκέψεις μόνο. Σωστό, αλλά και λάθος. Γιατί έτσι θάβουμε ακόμη πιο βαθιά τα κρυφά μηνύματα και μένουμε στην επιφάνεια. Εστιάζουμε σε στόχους που δε γνωρίζουμε καν αν είναι γνήσια δικοί μας. Οι προαιώνιοι στόχοι μας, τα έργα που κάποτε αφήσαμε στη μέση, ανοιχτά ζητήματα του παρελθόντος, παραμένουν άλυτα εκτός του οπτικού μας πεδίου. Τα έχουμε κρύψει κάτω από το χαλί. Και αργά ή γρήγορα θα επανέλθουν δριμύτερα. Είναι πολύ περίεργο, κι όμως η ίδια ακριβώς θεωρία μπορεί να είναι και σωστή και λάθος. Μάλλον θα πρέπει να συνηθίσουμε κάποια στιγμή στην ιδέα ότι τίποτε δεν είναι απόλυτο.

Στις παραπάνω σκέψεις και συμπεράσματα οδηγήθηκα εμπειρικά, ακολουθώντας από διαίσθηση ένα δρόμο που ονομάζω "συνηθίζω τα μάτια μου να βλέπουν στο σκοτάδι". Κατά συνέπεια, τις παρουσιάζω με κάθε επιφύλαξη.

Η διατήρηση του κόσμου

Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Χτες βράδυ, κάθισα για λίγο μόνη στη βεράντα, κοιτώντας το γνωστό ακαλαίσθητο τοπίο γύρω μου. Ένα τοπίο μάλλον σταθερό, όπως και όλη μου η ζωή εξάλλου. Είμαι διαρκώς το ίδιο πρόσωπο από τότε που θυμάμαι σ' αυτή τη ζωή, και ο κόσμος που γνωρίζω είναι περίπου ίδιος κάθε μέρα. Μπορώ να κάθομαι στη βεράντα με τη βεβαιότητα πως δε θα μεταφερθώ ξαφνικά σε άλλο τόπο ή χρόνο. Το σκηνικό γύρω μου δεν αλλάζει ούτε εξαφανίζεται εν ριπή οφθαλμού. Είμαι ήσυχη πως δε θα με ρουφήξει ξαφνικά μια πράσινη τρύπα, ούτε θα αρχίσω να περιπλανώμαι στους νοητικούς κόσμους άλλων όντων.

Ο κόσμος μας είναι λοιπόν σταθερός. Σταθερός, βέβαια, δε σημαίνει ακίνητος. Ασφαλώς αλλάζει με το χρόνο, αλλά με τρόπο προβλέψιμο. Αυτό είναι εξάλλου και το νόημα του χρόνου - αποτελεί το σταθερό έδαφος, πάνω στο οποίο η ζωή εξελίσσεται ακολουθώντας κάποιους νόμους - γνωστούς ή άγνωστους, δεν έχει τόση σημασία.

Υπάρχει πολύ νόημα πίσω από αυτή τη σταθερότητα, την οποία συνηθίσαμε να θεωρούμε δεδομένη... Προσπαθούμε πάντα να αλλάξουμε τη ζωή μας, αλλά δε αναρωτιόμαστε ποτέ πώς διατηρείται ο κόσμος σταθερός. Πώς και δε χάνεται η γη κάτω από τα πόδια μας; Πώς και δεν αλλάζει το σύμπαν απροειδοποίητα; (κάτι που βέβαια θα ήταν πολύ ενοχλητικό...)

Γνωρίζουμε πια ότι μπορούμε να δημιουργούμε την πραγματικότητά μας. Σε ένα βαθμό, όμως... Στο βαθμό που δε σκοντάφτει στην πραγματικότητα των άλλων. Δεν έχουμε τον απόλυτο έλεγχο. Κανείς δεν τον έχει... ευτυχώς! Αν ένας μόνος μπορούσε να δημιουργήσει, να αλλάξει ή να καταστρέψει όλο τον κόσμο, δε θα ήταν τρομερό για τους υπόλοιπους;

Αν διακρίνουμε μια από τις κοσμογονικές θεωρίες ως την πιο ουτοπική (διάκριση ομολογουμένως δύσκολη), είναι η θεωρία ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν Θεό με απεριόριστες δυνατότητες. Θα άφηνε ο Θεός αυτός τον κόσμο στην ησυχία του; Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε ηθική. Αλλά τι νόημα θα είχε αλήθεια η έννοια ηθική για ένα τέτοιο ον; Σιγά μην καθόταν κάπου να τον παρατηρεί επί αιώνες ατελείωτους...

Οι θεοί που γνωρίσαμε μπορούσαν στη χειρότερη περίπτωση να δημιουργήσουν κάποια πλημμύρα. Αυτό το μπορούν και σήμερα κάποιοι μη θεοί, με ένα σύστημα πρόκλησης σεισμών. Θεοί ή άνθρωποι μπορούν να καταστρέψουν έναν πολιτισμό ή ακόμη και έναν πλανήτη ολόκληρο, μα όχι εν ριπή σκέψης... Κάτι τέτοιο γίνεται μόνο με ριπή βόμβας ή με τη χρήση κάποιας άλλης τεχνολογίας, που όμως δεν παρακάμπτει το σύμπαν και τους νόμους του. Δεν μπορεί να τους παρακάμψει, γιατί θα σκοντάψει στις σκέψεις των άλλων όντων, που συνεχίζουν να τους δημιουργούν, διατηρώντας τους σταθερούς.  Γι' αυτό και ο έλεγχος της σκέψης και η εξάλειψη της ατομικότητας είναι το ισχυρότερο όπλο στα χέρια εκείνου που θα ήθελε τον απόλυτο έλεγχο...

Ίσως κάποτε να υπήρχε μόνο το Όλον - ένα ον, που ίσως δεν ήταν ένα, αλλά άπειρο και μηδέν μαζί. Μα αν όλοι ήμασταν ένα, θα είχαμε όλοι τις ίδιες σκέψεις και δε θα υπήρχε τίποτε άγνωστο πουθενά. Προφανώς δε θα υπήρχε αυτός ο κόσμος, αφού ο μόνος τρόπος να συνεχίσει να υπάρχει είναι να χαθεί ο απόλυτος έλεγχός του.

Και αυτός είναι ο λόγος της ατομικότητας, ο λόγος που ίσως κάποτε αποφασίσαμε να μην είμαστε ένα αδιαίρετο Όλον. Για να έχουμε έναν κόσμο που διατηρείται.

Είμαστε Ένα;

ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΝΑ;

Όμορφη η ιδέα της ενότητας. Είναι όμως αλήθεια ότι είμαστε όλοι ένα; Ότι η ατομικότητα είναι ψευδαίσθηση;

Σε πειράματα της Κβαντομηχανικής έχει βρεθεί πως όσο και αν απομακρύνουμε δύο σωματίδια που ήταν αρχικά συνδεδεμένα, κάθε επίδραση στο ένα επηρεάζει και το άλλο. Από αυτή την παρατήρηση έχουν εξαγάγει διάφορα φιλοσοφικά συμπεράσματα, όπως ότι όλα συνδέονται, όλα είναι ένα και δεν υπάρχει ατομικότητα. Αν και η επιστήμη παραδέχεται ότι δεν είναι σε θέση να ορίσει ή να μετρήσει τη συνείδηση, φαίνεται να θεωρεί δεδομένο ότι είναι και αυτή μέρος του υλικού σύμπαντος και διέπεται από τους ίδιους φυσικούς νόμους.

Οι κοσμολογικές θεωρίες ξεκινούν με τη δημιουργία του σύμπαντος και υποθέτουν -χωρίς να το λένε ανοιχτά ή ίσως και χωρίς να το συνειδητοποιούν- ότι η συνείδηση δημιουργήθηκε αργότερα, όσο το σύμπαν εξελισσόταν. Φανταστείτε λοιπόν ότι με κάποιο μυστηριώδη και ανεξιχνίαστο τρόπο δημιουργήθηκε ένα πρόγραμμα, κι αυτό στη συνέχεια εξελίχθηκε και δημιούργησε τους χρήστες του... Φυσικά, οι χρήστες δε φαίνονται όταν βλέπεις μόνο την οθόνη. Τα αποτελέσματα από τις ενέργειές τους φαίνονται, ωστόσο, κι έτσι υποψιάζεσαι ότι υπάρχει και κάτι άλλο, μια βούληση που ελέγχει το πρόγραμμα, αν και με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να μετρηθεί. Δυστυχώς, οι κοσμολογικές θεωρίες θεωρούν ΑΝΥΠΑΡΚΤΟ αυτό που δεν μπορούν να μετρήσουν και ΑΥΘΥΠΑΡΚΤΟ αυτό που μετρούν.

Και μέσα σ' αυτό το σκηνικό έρχονται και τα μηνύματα από το Υπερπέραν, δια στόματος "εκλεκτών" μέσω των οποίων επικοινωνούν κάποια ανώτερα όντα. Μηνύματα ποτισμένα με την ιδέα ότι όλοι είμαστε ένα, πως το "εγώ" είναι κακό και εξοβελιστέο. Το σύνολο είναι το παν, το άτομο τίποτα.

Η ενότητα είναι μια ευγενής ιδέα. Η αγάπη είναι το ανώτατο ιδεώδες. Όποιος λοιπόν μιλάει γι' αυτά δεν μπορεί παρά να έχει καλές προθέσεις... Εξάλλου, τα εξελιγμένα αυτά όντα υπόσχονται τόσο όμορφα πράγματα... Άλλες διαστάσεις, ελευθερία, αθανασία.

Η αθανασία υπήρξε ανέκαθεν ένας πολυπόθητος στόχος, και οι θρησκείες ήξεραν πολύ καλά τι έκαναν όταν υπόσχονταν αιώνια ζωή. Μόνο που η αιωνιότητα είναι δεδομένη για ένα πνευματικό ον. Δεν μπορείς να πεθάνεις ως πνεύμα, εκτός ίσως αν χάσεις τη συνείδησή σου. Φαίνεται ότι κάποιες εξωγήινες φυλές λειτουργούν εδώ και χιλιάδες χρόνια στο επίπεδο της συλλογικής συνείδησης. Δε γνωρίζω πόσο εύκολο ήταν να επιτευχθεί αυτό από τους εξουσιαστές τους ούτε πόσος χρόνος χρειάστηκε, παρόλα αυτά η συλλογικότητα δε φαίνεται να αποτελεί την έμφυτη κατάσταση ενός πνευματικού όντος. Γιατί εξ ορισμού ένα πνευματικό ον είναι Αιτία, Πηγή, Δημιουργός. Δεν είναι μέλισσα που εργάζεται αιώνια σε μια κυψέλη, υπακούοντας τυφλά σε μια συλλογική συνείδηση. Αν όμως μια ολόκληρη κοινωνία όντων λειτουργούσε με μία μόνο συνείδηση, δε θα ήταν οι τέλειοι εργάτες; Υπόδουλοι σε μια συνείδηση που ελέγχει τα πάντα. Μια συνείδηση που είναι ταυτόχρονα και συνείδηση όλων. Υπάρχει χειρότερος θάνατος από αυτόν;

Ευτυχώς οι ανυπότακτοι γήινοι, μέσα σε όλη τη σύγχυσή τους για το ποιοι πραγματικά είναι, αντιστέκονται εν αγνοία τους εδώ και χιλιάδες χρόνια στην υποδούλωση της συνείδησής τους. Γιατί πολλοί από αυτούς δεν είναι καθόλου τυχαίοι... 

Όμορφη η ιδέα της ενότητας. Μα ειδικά οι όμορφες ιδέες είναι αυτές που γίνονται παγίδες στα χέρια κάθε επίδοξου υποδουλωτή.

Φιλοσοφία και Δογματισμός

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ

Η φιλοσοφία δεν είναι έτοιμη γνώση που προκύπτει ως αποκάλυψη από μια ανώτερη δύναμη. Οι αρχαίοι φιλόσοφοι αποδείκνυαν τις ιδέες τους χρησιμοποιώντας λογικά επιχειρήματα, πολλές φορές με μια ακρίβεια επιστημονική. Σήμερα, όσοι θα είχαν την ικανότητα και την κλίση να κάνουν το ίδιο αποθαρρύνονται συνήθως από το γεγονός ότι η κρίση και η ορθολογική ανάλυση έχουν υποβαθμιστεί σε μεγάλο βαθμό ως εργαλεία σκέψης.

Στην εποχή μας, η αποδεικτική πορεία μιας θεωρίας έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από άλλες τεχνικές για την αποδοχή της, ενώ ο αναγνώστης περιορίζεται συνήθως στο να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει. Τη συμφωνία ή τη διαφωνία του αυτή πολλές φορές τη στηρίζει στη διαίσθησή του ή, αλλιώς, την εσωτερική του γνώση της αλήθειας. Αν κάνουμε την παραδοχή ότι η γνώση της αλήθειας ενυπάρχει σε κάθε άνθρωπο, τότε η διαίσθηση δεν μπορεί ποτέ να σφάλει και, κατά συνέπεια, όλοι όσοι επικαλούνται τη διαίσθησή τους για να εξηγήσουν το λόγο που αποδέχονται ή απορρίπτουν μια θεωρία θα έπρεπε να συμφωνούν μεταξύ τους, κάτι που προφανώς δε συμβαίνει. Θα πρέπει λοιπόν να υποθέσουμε πως δεν είναι απαραίτητα η διαίσθηση που μιλάει, αλλά οι ήδη διαμορφωμένες αντιλήψεις, οι προτιμήσεις, το πόσο ελκυστική είναι μια θεωρία, η προσωπικότητα του ατόμου που την εκφράζει και πολλοί άλλοι παράγοντες. Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει συνηθίσει να δέχεται τη φωνή τους αβασάνιστα ως "διαίσθηση". Κι ο δογματισμός βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθεί.

Η αξιωματική έκφραση ή αποδοχή αντιλήψεων και θεωριών δεν έχει θέση στην αναζήτηση της σοφίας. Ξεκινά από μια περιθωριοποίηση της κριτικής σκέψης και οδηγεί σταδιακά στην ατροφία της. Οι αντιλήψεις που στηρίζονται στο θεμέλιο του δογματισμού χαρακτηρίζονται από ακαμψία, με φυσική συνέπεια την περαιτέρω ακαμψία της σκέψης από την οποία και προήλθαν. Το μεγαλύτερο εμπόδιο στη γνώση είναι η πεποίθηση ότι γνωρίζουμε ήδη.

Η αλήθεια

Η ΑΛΗΘΕΙΑ

Μπορεί η αλήθεια να κρύβεται σε εκατομμύρια πληροφορίες; 

Μπορεί να είναι περίπλοκη, δύσκολη ή δυσνόητη;

Αν υπάρχει μία απόλυτη αλήθεια πίσω απ' όλα, θα πρέπει να τα εξηγεί ΟΛΑ.

Όπως αυτή:

Οτιδήποτε υπάρχει, υπάρχει επειδή το θεωρούμε.

Οτιδήποτε ισχύει, ισχύει επειδή το θεωρούμε.

Γιατί διαφεύγει της προσοχής; Επειδή ασχολούμαστε αποκλειστικά σχεδόν με αυτό που φαίνεται, με τα αποτελέσματα των θεωρήσεών μας και όχι με την αιτία τους - που είμαστε εμείς οι ίδιοι. Ασχολούμαστε με την ύλη και την ενέργεια, το χώρο και το χρόνο. Προσπαθούμε να ανακαλύψουμε την αλήθεια μέσα από τους φυσικούς νόμους και τα μαθηματικά. Προσπαθούμε να εξηγήσουμε και να χειριστούμε το δημιουργημένο.

Και υπάρχει κι ένα σκαλοπάτι πιο χαμηλό, η άγνοια των θεωρήσεων - να μη γνωρίζουμε τι θεωρήσαμε. Σε συμπαντικό επίπεδο, είναι οι φυσικοί νόμοι, τους οποίους ερευνά και ανακαλύπτει η επιστήμη. Σε ατομικό επίπεδο, είναι όλα αυτά που δημιουργούμε ασυνείδητα. Όπως τα προβλήματα που συνεχίζονται επειδή προσπαθούμε σχεδόν πάντα να διορθώσουμε, να λύσουμε, να αλλάξουμε αυτό που δημιουργούμε, ενώ συνεχίζουμε να το δημιουργούμε. Αυτός είναι ο λόγος που η μυωπία μεγαλώνει όσο τη "διορθώνουμε" με γυαλιά, αυτός είναι ο λόγος που οι δυνατότεροι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με τις μεγαλύτερες δυσκολίες. Το κάρμα δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό που εμείς πιστεύουμε ότι αξίζει να μας συμβεί. Δεν υπάρχει καμία δύναμη εναντίον μας πέρα από εμάς τους ίδιους.

Μα πάντα υπάρχει η απλή αλήθεια πίσω και πάνω απ' όλα. Και αυτό ισχύει σε όλα τα επίπεδα, από το συμπαντικό ως το ατομικό. Σε ατομικό επίπεδο, το θέμα των θεωρήσεων είναι ευκολότερα αντιληπτό, και τον τελευταίο αιώνα πολλά έχουν γραφτεί για την ικανότητά μας να δημιουργούμε την πραγματικότητα.

Η γνώση των θεωρήσεων είναι σημαντική. Είναι το πρώτο βήμα. Αρκεί να μη χαθούμε στον κυκεώνα των πληροφοριών γύρω από τις θεωρήσεις, ξεχνώντας τη δική μας ανάμειξη σε αυτές.

Ο Ρεαλιστής και ο Οραματιστής

Ο ΡΕΑΛΙΣΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΗΣ

Ο ρεαλιστής συμφωνεί με την πραγματικότητα των άλλων. Ο οραματιστής μπορεί να διαφωνήσει, αν θέλει.

Ο ρεαλιστής συμβιβάζεται. Ο οραματιστής εμμένει στην άποψή του.

Ο ρεαλιστής υπομένει. Ο οραματιστής υπερβαίνει.

Κάποιες φορές, ο ρεαλιστής αγωνίζεται να αλλάξει την πραγματικότητα. Ο οραματιστής απλώς την αλλάζει.

Κάποτε στο μακρινό παρελθόν, ο ρεαλιστής ήταν κι αυτός οραματιστής, και δημιουργούσε κι αυτός τον κόσμο. Καθώς όμως βυθιζόταν σε όλο και μεγαλύτερη λήθη, η δημιουργία της πραγματικότητας έγινε τελικά ένα μεγάλο μυστήριο. Κι έτσι έγινε σκληρή και αμετακίνητη. Το μυστήριο συγκρατεί. Η γνώση απελευθερώνει. Για τον οραματιστή, η πραγματικότητα είναι έτοιμη να διαλυθεί σαν καλοκαιρινό σύννεφο μπροστά στο φως της αλήθειας.

Ζούμε σε μια κοινωνία που προσπαθεί να μας κάνει ρεαλιστές. Σ' έναν κόσμο όπου διδασκόμαστε από τη στιγμή της γέννησής μας πόσο μικροί και ασήμαντοι είμαστε μπροστά στο μεγαλείο της ζωής, μπροστά στην απεραντοσύνη του σύμπαντος. Γιατί;

Αν κάποιος έχει όπλα που δεν μπορείς να του πάρεις, ο μόνος τρόπος να τον νικήσεις είναι να τον πείσεις πως τα όπλα του είναι ανίσχυρα. Να τον προσγειώσεις στη «σκληρή» πραγματικότητα. Να τον καθηλώσεις σε δημιουργημένα προβλήματα, ώστε να μην έχει τα μάτια του στραμμένα στ' άστρα.

Μα ο οραματιστής δεν υποτάχθηκε ποτέ, γιατί ποτέ δεν πίστεψε πως τα όπλα του είναι ανίσχυρα. Ανενόχλητος δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, που θα κατοικηθεί αδιαμαρτύρητα από τους απανταχού ρεαλιστές.

Η δύναμη και η παγίδα της συμφωνίας - Μια εξομολόγηση

Η δύναμη και η παγίδα της συμφωνίας 

ΜΙΑ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

Όταν ήμουν μικρό παιδί, ο κόσμος μου ήταν γεμάτος με διαφανή φτερωτά πλάσματα. Υπήρχαν παντού, όλες τις ώρες της ημέρας. Κι έτσι δεν έπαιζα όπως τ' άλλα παιδιά με παιχνίδια. Προσπαθούσα όλη την ημέρα να πιάσω τα "πεταλουδάκια", όπως τα ονόμαζα, καθώς εκείνα μου ξεγλιστρούσαν διαρκώς κάτω και πίσω από τα έπιπλα ή πετώντας ψηλά στο ταβάνι... Υπήρχε μόνο ένα πρόβλημα - κανένας άλλος δεν μπορούσε να τα δει.

Πόσο εύκολο όμως είναι να βλέπεις κάτι, όταν κανένας άλλος δεν το βλέπει;

Έτσι, καθώς πλησίαζα τα πέμπτα μου γενέθλια, τα αιθέρια πλάσματα που γέμιζαν τον κόσμο μου άρχισαν σιγά σιγά να ξεθωριάζουν, μέχρι που μια μέρα χάθηκαν τελείως. Άρχισα να βλέπω τον κόσμο όπως κι όλοι οι άλλοι. Δεν έβρισκα τα κάγκελα του παιδικού μου κρεβατιού στολισμένα κάθε πρωί με λευκές κορδέλες. Τίποτε δεν πετούσε πια μπροστά από τους τοίχους.

Όταν ήμουν μικρό παιδί, περιφρονούσα τα χρήματα και τους ανθρώπους που συνδέονταν συναισθηματικά με υλικά αντικείμενα. Δεν καταλάβαινα γιατί οι "μεγάλοι", που είχαν ζήσει περισσότερο καιρό από εμένα (όπως νόμιζα τότε), δεν είχαν μάθει κάτι περισσότερο για τη ζωή. Πίστευα ότι ο ύψιστος σκοπός του ανθρώπου είναι η τελειοποίηση της ψυχής, μια μάλλον ακραία άποψη, ειδικά για ένα νήπιο.

Πόσο εύκολο είναι όμως να πιστεύεις κάτι, όταν κανένας άλλος δεν το πιστεύει;

Έτσι, με τον καιρό, και χωρίς να το συνειδητοποιώ, πίστεψα πως τα υλικά αγαθά έχουν μεγάλη αξία, όπως και η αποδοχή και ο θαυμασμός των άλλων. Τα υψηλά ιδανικά μου ξεθώριασαν κι αυτά σαν τις οπτασίες της νηπιακής μου ηλικίας, καθώς μεγάλωνα κι έβλεπα αλλιώς τα πράγματα. Τα όνειρά μου για πνευματική ανωτερότητα έσβησαν πολύ γρήγορα στo τέλος του Λυκείου, μέσα από τις προσπάθειές μου να ταιριάξω με διάφορα πρότυπα. Ακόμη και η απόφασή μου να φοιτήσω στο πανεπιστήμιο δεν ήταν δική μου απόφαση (παρόλο θα μπορούσε να είναι, αν είχα ιδέα για το τι ήθελα ΕΓΩ).

Όμως τα χρόνια στο πανεπιστήμιο μόνο τη γνώση δεν επιδίωξα. Και στα χρόνια που ακολούθησαν έπαιξα πολλά κατώτερα παιχνίδια, τοποθέτησα κι άλλα παραπετάσματα μπροστά από το οπτικό μου πεδίο, και ο κόσμος που έβλεπα κάποτε άλλαξε πολύ. Έβαλα ταμπέλες στον εαυτό μου, ταυτίστηκα με ανθρώπους, τάσεις και νοοτροπίες.

Πέρασαν 40 χρόνια για να συνειδητοποιήσω το βαθμό στον οποίο η ανάγκη αποδοχής και συμφωνίας με έχει καθορίσει. Κι άρχισα σιγά σιγά να ανακαλύπτω ξανά το δικό μου σημείο άποψης, βγάζοντας κάθε είδους χρωματιστά γυαλιά που επηρέαζαν τον τρόπο που έβλεπα τον κόσμο. Ανακάλυψα πως οτιδήποτε σχεδόν "γνωρίζουμε", όλες οι καθιερωμένες και κοινά αποδεκτές "αλήθειες", δεν είναι παρά ένα ψέμα.

Τίποτε όμως δεν μπορεί να σταθεί χωρίς συμφωνία. Πραγματικότητα είναι αυτό για το οποίο συμφωνούν οι περισσότεροι. Αν δέκα άνθρωποι βλέπουν ένα αντικείμενο ως τραπέζι και ένας θεωρεί ότι είναι καρέκλα, τότε αυτός ο ένας πρέπει να είναι τρελός. Η πραγματικότητα υπαγορεύεται από την πλειοψηφία και δημιουργείται από την πλειοψηφία, όσο κι αν μας έχουν πείσει και μας έχουν επιβάλει την άποψη ότι ο κόσμος γύρω μας υπάρχει ούτως ή άλλως, χωρίς καμία δική μας συμμετοχή.

Ίσως, αν επέμενα περισσότερο, τα φτερωτά πλάσματα να γίνονταν σιγά σιγά ορατά και από άλλους ανθρώπους, ίσως να γίνονταν στο τέλος μέρος της συμφωνημένης πραγματικότητας. Η πραγματικότητα και η αλήθεια είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Πολλές φορές αναρωτιέμαι, όσο περνούν τα χρόνια, αν πλησιάζω το σημείο στο οποίο βρισκόμουν στο τέλος της προηγούμενης ζωής μου. Είναι πραγματικά κρίμα αν μου πήρε όλη μου τη ζωή για να ξαναφτάσω στο ίδιο σημείο. Μάλλον όμως δεν είναι έτσι. Γιατί έμαθα κάτι σ' αυτή τη ζωή που θα με βοηθήσει να μην ξανακάνω τα ίδια λάθη. Αν είναι να κρατήσω κάτι από αυτή τη ζωή στην επόμενη, αυτό είναι το να μη θεωρώ τίποτε δεδομένο, να αναζητώ τη δική μου αλήθεια και να βλέπω τη δική μου πραγματικότητα. Μόνο έτσι θα μπορέσω να συνεχίσω χωρίς παλινδρομήσεις την πορεία μου για νέες ανακαλύψεις, νέους τόπους και νέες περιπέτειες.